Model biznesowy, najkrócej rzecz ujmując, to opis tego w jaki sposób przedsiębiorstwo zarabia dostarczając wartość dla swoich klientów. Jeszcze jakiś czas temu koncepcja ta nie była specjalnie interesująca, bo do rewolucji internetowej większość przedsiębiorstw zarabiała w ten sam sposób. Firmy po prostu wytwarzały produkt lub usługę i zarabiały na niej w banalny sposób, jakim jest sprzedaż. Wraz z rozwojem internetu doszło dużo więcej możliwości. Dziś koncepcja modelu biznesowego jest „chlebem powszednim” startupów.

Model biznesowy w dobie nowych technologii

Wysyp przedsiębiorstw związanych z internetem zmienił podejście do modelu biznesowego. Okazuje się bowiem, że w nowych rodzajach działalności przedsiębiorstwa bardzo często obsługują grupy klientów, którzy nie płacą. Bardzo dobrym przykładem takiej praktyki jest podstawowa usługa Google, czyli wyszukiwarka. Wszyscy korzystamy z niej nic nie płacąc. Model biznesowy wyszukiwarki opiera się na płatnościach reklamodawców (sam sposób organizacji emisji i rozliczania reklam w Google też jest bardzo innowacyjny, ale to temat na inny wpis).

Takich przedsiębiorstw, w których część obsługiwanych klientów nie płaci za usługę jest wiele. Popatrzmy chociażby na BlaBlaCar i Facebook – ich model biznesowy zakłada, że duża część ludzi będzie czerpać z nich wartość nieodpłatnie. Nie oznacza to, że takie firmy nie zarabiają – wręcz przeciwnie. Google i Facebook są bardzo rentowne. Istnienie takich przykładów dowodzi jednak, że problem zarabiania na tworzeniu produktów i usług jest dziś dużo bardziej złożony niż w tradycyjnych przedsiębiorstwach.

Model biznesowy a startup

Skoro istnieje więcej modeli biznesowych i, co więcej, firmy wykazują się innowacyjnością na polu modelu biznesowego, to oznacza, że można na tej płaszczyźnie tworzyć przewagę konkurencyjną. W rezultacie dziś wiele firm, szczególnie takich innowacyjnych jak startupy, analizuje i projektuje swoje modele biznesu. W przypadku startupów oznacza to, że jednym z podstawowych pytań dla przedsiębiorcy jest to, w jaki sposób będzie tworzyć wartość dla klienta i jaki będzie na niej zarabiać.

Jeśli dłużej się nad tym zastanowić, to ma to głęboki sens. Startup, jako przedsiębiorstwo innowacyjne, jest skazany na walkę z wieloma niewiadomymi. Startup dopiero musi dowiedzieć się, kto będzie jego klientem i kto będzie chciał za produkt zapłacić. Koncepcja modelu biznesowego idealnie pasuje do tej sytuacji. Jest elastyczna i prosta, więc pozwala na rozpracowanie pomysłu nawet przy ograniczonych zasobach finansowych.

Kanwy modelu biznesowego Osterwaldera

Najpopularniejszym narzędziem do analizy modelu biznesowego są współcześnie tzw. kanwy modelu biznesu (business model canvas w skrócie BMC) opracowane przez Osterwaldera. Nazwa kanwy wzięła się stąd, że model przyjmuję formę schematu z 9 pól do zdefiniowania (patrz obrazek poniżej).

Centralne znaczenie w modelu mają:

• propozycja wartości – w której odpowiadamy na pytanie, co chcemy dostarczyć klientowi i jakie jego problemy rozwiązać
• segmenty klientów, czyli charakterystyki klienta docelowego.

Ponadto należy określić sposoby dotarcia do klienta, sposoby budowy relacji, kluczowe działania, zasoby i partnerów a także strukturę kosztów i strumienie przychodów.
Kanwy modelu biznesu to obecnie podstawowe narzędzie przedstawiania założeń nowych przedsięwzięć biznesowych. Część ekspertów takich, jak np. Steve Blank, jest nawet zdania, że kanwy modelu biznesowego są duża bardziej przydatne niż biznesplan w przypadku startupów. Jest w tym dużo racji, bo to narzędzie bardziej elastycznym, a na biznesplan jest w warunkach niepewności po prostu za wcześnie.

Wzory plików do edycji na komputerze i wydruku wraz ze wskazówkami znajdziecie na tej stronie.